Casino Royale

In Casino Royale zitten weer de nodige natuurkundige onmogelijkheden - zie mijn post over het Corioliseffect over het lopen op een draaiende hijskraan. Er stort een Venetiaanse palazzo keurig in cadans met de actie in elkaar. Ook zijn er weer de near-misses en reddingen op het laatste moment. Die zouden in het echt niet alleen uiterst onwaarschijnlijk zijn, maar ook, áls ze voorkwamen, bij degenen die ze overkwamen een hartstilstand veroorzaken (spoiler: Bond overleeft in deze film ook op het nippertje een hartstilstand).

Maar die wat mij betreft nogal saaie actiescènes worden gecompenseerd door een spannend verhaal en goede dialogen. En Daniel Craig, het moet gezegd worden, is een mooie combinatie van stijl en ruggedness die je van een James Bond verwacht (hij zou alleen bij het pokeren niet zo met fiches moeten gooien - dat wat iets té rugged, het bracht bij ons thuis een onaangename herinnering aan George Lazenby boven). Wat ook heel goed is, zeker vergeleken met de Pierce Brosnan-films, was dat de technische snufjes en futuristische decors weer plaats hadden gemaakt voor oude grandeur en technologie die nét niet kan. Maar er blijven bezwaren, die zwaarder wegen dan die gekke actiescènes.

Ten eerste is het verhaal onevenwichtig. Ze wilden te veel. Na het winnen van het pokeren vraagt de normale plotopbouw om nog één pittige tegenslag voordat Bond zich kan gaan ontspannen met Eva Green. Er komen er nog verschillende, Green gaat dood (wat ook wel weer te verwachten was, gezien het feit dat de moderne Bond geen ongecompliceerde relaties meer mag hebben, maar zich óók niet kan binden) en na al die twists in het laatste uur weten we nog niet eens voor welke organisatie Elite nu eigenlijk het vermogensbeheer deed.

Maar wat me het meeste stoort is dat Bond als een compleet onverantwoordelijke idioot keer op keer zijn leven en dat van anderen op het spel zet. Die hijskraanachtervolging is een goed voorbeeld. Was die achternagezeten jongeman het waard er achteraan de hijskraan in te klimmen? Ik bedoel, als ik een zeer atletische, en vuurgevaarlijke jongeman achternazit en die figuur - misschien moet u dit even tot u door laten dringen - klimt in een hijskraan, dan zou ik toch een moment mijn opties overwegen en bedenken dat er niet achteraan gaan zoniet een veel grotere kans op succes zou bieden (zie hem er maar weer eens uitkomen), dan toch in ieder geval een stuk veiliger zou zijn.

Een poos geleden schreef ik over Erik Hazelhoff Roelfzema. Die zou al die stunts niet hebben uitgehaald. En hij zou zeker ook de Bond-girls niet hebben laten doodgaan.

Corioliseffect

Van alle natuurkundige verschijnselen die Karel van het Reve in zijn werk ter sprake heeft gebracht, is het Corioliseffect ongetwijfeld dat waarmee zijn naam het meest zal worden geassocieerd.

Op de recente Karel van het Reve-veiling memoreerde Maarten Biesheuvel hoe hij Karels waardering verwierf door als enige te kunnen uitleggen waarom de rechteroevers van de naar het Noorden stromende rivieren in Siberië steil waren, en de linkeroevers glooiend.

De verklaring (volgens Van het Reve en Bies, die hierin Karl Ernst von Baer en niemand minder dan Albert Einstein volgen) is gestoeld op het Corioliseffect. Dit houdt in dat water (of lucht) dat op het Noordelijk halfrond rechtdoor zou moeten stromen, door de draaiing van de aarde een "afwijking naar rechts" krijgt.

De aarde draait als bekend naar het Oosten. Neem een hoeveelheid water, bijvoorbeeld een meer. Dat water heeft dezelfde snelheid in oostelijke richting als de aarde. Maar nu laten we het water, net als die Siberische rivieren, van Zuid naar Noord stromen. Dan gaat opeens meespelen dat, naarmate je noordelijker komt, de aarde minder snel draait - op de evenaar is de snelheid een 1700 km/u, op de Noordpool 0 km/uur. Maar terwijl de oostwaartse snelheid van de aarde afneemt naarmate je verder naar het Noorden komt, behoudt het noordwaarts stromende water de oostwaartse snelheid die het net daarvoor had. De waterstroom zal daarom naar het Oosten afbuigen (en daarna weer naar het Zuiden etc., zolang het stroomt blijft het draaien). Je ziet dit bijvoorbeeld bij oceaanstromen. Als het water niet af kan buigen, bijvoorbeeld omdat het door een rivierbedding stroomt, kan het Corioliseffect tenminste een verlegging van het centrum van de stroom naar de oostelijke oever veroorzaken.

Het effect is op een rivier maar klein (de zwaartekracht en allerlei turbulenties die door het reliëf worden veroorzaakt zijn veel belangrijker), maar schijnt ver in het Noorden (waar het Corioliseffect het grootst is, u mag zelf bedenken waarom), en in weinig geaccidenteerd terrein, toch groot genoeg te kunnen zijn om bij te dragen aan het sterker uitslijpen van de rechter- dan de linkeroever. (Zie hier; voor een redenering die weinig heel laat van de Wet van Baer en de suggesties van Einstein zie hier. De schrijvers van deze twee artikelen zouden het erover eens zijn dat het Corioliseffect géén rol van betekenis kan spelen bij het vormen van de steile westelijke oevers van de (naar het Zuiden stromende) Dnepr, Don en Volga, zoals Van het Reve wel beweert in Zie ook onder Mozes, p. 20. Maar Van het Reve's main point aldaar, dat deze "wet van Coriolis"...

oneindig veel interessanter en ingenieuzer gevonden [is] dan de op niets berustende, door geen redelijk argument geschraagde Oedipus-theorie van Freud

... blijft daardoor onaangetast.)

Er kunnen maanden voorbijgaan zonder dat je aan het Corioliseffect hoeft te denken. Maar deze keer kon ik er twee avonden later al niet meer omheen. Het doet zich namelijk veel duidelijker dan bij die rivieren voor in een klein draaiend systeem: je kunt alleen over een ronddraaiend draaiplateau (waarvan de snelheid naar het midden toe afneemt om daarna weer toe te nemen) naar de overkant lopen als je de Corioliskrachten compenseert door scheef te hangen in de draairichting.

En wat zien we in de nieuwe James Bond-film, Casino Royale, die we gisteravond keken: Bond loopt over de bovenbalk van de giek van een draaiende hijskraan zonder zijn houding aan te passen. Als je Nadia Comaneci (elke generatie zijn eigen turnster) op een draaiende evenwichtsbalk zou zetten zou ze het hem niet nadoen. Ik weet niet zeker of dit als een goof zou meetellen. Je blijft bezig, met actiefilms. Maar deze fout was waarschijnlijk filmisch te vermijden geweest. En dan zeg ik: los dat even op, OK? Natuurwetten zijn er voor iedereen.

Soldaat van Oranje: geen held

Interview met de echte Soldaat van Oranje, Erik Hazelhoff Roelfzema, vorige week zaterdag in het Parool - ik heb het niet meer, dus hou me ten goede wat de details betreft. Maar hij zegt op een moment dat de film naar zijn avonturen hem niet bevalt, omdat een actie in een keer lukt, terwijl hij zelf eerst een keer of zeven de situatie ging beoordelen.

Dit is precies een van die dingen die voor mij een film kunnen bederven. Ik kan veel hebben:

* Mensen die zo aantrekkelijk zijn als je ze in Amsterdam hoogstens drie keer per jaar ziet.

* Dialogen die mooier zijn dan ze in het echt ooit klinken. Niemand die zich ooit verspreekt als dat in de filmsituatie niet speciaal de bedoeling is.

* Fysieke onmogelijkheden - al zijn er grenzen. Dat je op vreemde planeten kan ademhalen, OK. Maar dat je er een zeilboot vooruit laat varen met behulp van ventilatoren die vanaf de achtersteven tegen de zeilen blazen (Barbarella) - dat gaat mij te ver. (Voor wie hier geen rat ruikt: als die boot al zou gaan bewegen zou hij acheruit gaan.)

* Anachronismen: "Antoninus is wearing a Rolex watch" (Spartacus). Historische films doen meestal meer goed dan fout. Zie hoe weinig er eigenlijk mis ging in Gladiator.

* Iedereen verstaat elkaar. Tolken en vertalers, of gewoon elkaar niet begrijpen, komen er pas bij als het functioneel is in de film (taalprobleem moet oplossing raadsel uitstellen, vertaalster is love interest, of spion). Ongeveer zoals wc-bezoek: Vincent drie keer in Pulp Fiction.

Dat kan ik in het algemeen dus allemaal hebben.

Maar wat ik niet kan hebben is dat tijdens een gevecht op leven en dood in een fabriekshal de held opeens een ketting waarneemt en bliksemsnel begrijpt dat hij, als hij daar aan gaat hangen, zijn grootste tegenstrever na een forse omzwerving in de nek kan springen. Verrassing!

De Soldaat van Oranje heeft helemaal gelijk. Nu een deskundige het heeft gezegd zouden eigenlijk alle James Bondfilms opnieuw moeten worden opgenomen.

O ja. Net gemist worden. Als er ettelijke keren met scherp op je wordt geschoten word je normaalgesproken een keer geraakt. Is het nu echt zo moeilijk en wordt de film er nu echt zo veel saaier op als de held niet steeds door zulk dom geluk gered hoeft te worden? Een held neemt zijn veiligheidsmaatregelen.

Of is hij dan geen held meer? W.F. Hermans, De donkere kamer van Damocles:

Helden hebben we niet nodig. Wat is een held? Iemand die straffeloos onvoorzichtig is geweest. Onvoorzichtige mensen kunnen wij niet gebruiken.

En wachten met schieten natuurlijk als de tegenstander ontwapend op de grond ligt. "Voordat ik u om zeep help zal ik nog eens uitleggen hoe het allemaal zo gekomen is." Schiet nou, man, hij is zich aan het herstellen!